Темірхан Медетбек

Плетенье чепухи

Газета “Дат”, № 24- 25. 2011г.
Из 12- 13 тетради
За своеобразным поэтическим и публицистическим творчеством Темирхана Медетбека я слежу давно. Не однажды высказывался его раскаленных, распаленных, неукротимо- дерзких, напористо- бунтарских строк, пронизанных ширью степей и номадической вольностью по поводу его ностальгии- тоске по героическим, непокорным предкам, вскормленным бесстрашной волчицей—проматерью голубых тюрков, обитавшей под безбрежным небом тюркского эля.
То, что происходит в нашем меркантильно- торгашеском времени, на огромном, мнимо- независимом пространстве, всеместная деградация национального духа, лобовая, примитивная ложь, беззастенчиво культивируемая мелкотравчатыми популистами всех мастей, неистребимое рабство и покорность, изуродовавшие людские души—все это поэта Темирхана (напоню: лауреата Государственной премии Республики Казахстан) не только волнует, тяготит, унижает и угнетает, но и содрогает, возмущает. Рождает в нем активное неприятие и яростные, махамбетовские метафоры. Он Темирхан Медетбек – яркий представитель махамбетовской школы казахской поэзии. Точнее, его твочество зиждется на диковинном синтезе традиции древних казахскпх жырау- сказителей, а также поэтических школ Абая и Махамбета. По форме, по манере выражения, по ритмическому рисунку, по вольности и меткости его стихострел в Темирхане, на мой взгляд преобладает влияние последнего.
Об этом мне еще раз подумалось, когда я несколько дней вчитывался в большую (на всю газетную полосу) подборку его новых стихов в “Жас Алаше”. Наше настоящее неприемлемо для поэта. Он остро ощущает, видит его изьяны, его несовершенство, его вопиющую дисгармонию. Он задается вопросом. “Что за жизнь? Хожу—падаю. Смеюсь—плачу. О, Создатель, в чем же дело. Ведь я вроде бы здоров. Грех жаловаться. Ну почему душа горит? Почему мое дыхание – дым удушливый?”
Огромная страна “Ғажапстан” (Страна- чудо) воспринимается им страшным, гигантским театром. Все привратились в актеров. Хитрые. Коварные. Грозные. Именитые. Лицедеи- фарисеи. Идет нескончаемый трагикомический спектакль. Один актер рыдает. Другой хохочет. Третий мычит коровой. Четвертый скулит собакой. Еще один, чувствуя себя тримфатором грабит свою страну. Толпа в массовках мечется туда- сюда. Главный актер произносит бесконечный монолог. И никто ему не внимает. Никто не слушает. И спектакль продолжается.
Еще в одном стихотворении поэт сетует на бестолковость нашего повседневного бытия. Ах, как мы любим шуметь- галдеть- трубить на весь белый свет о наших делах- деяниях, которых и в помине нет! Ах, как мы суетимся, взбиваем мутовкой словесную пену! Ах, как мы из кожи лезем чтобы всех вокруг удивить, поразить, околпачить, пыль в глаза пустить. Ах, как мы потом, опозорившись, кусаем себе локти!..
Или еще у Темирхана Медетбека: в позолоченном- посеребренном дворце восседают люди и принимают охапками решения- постоновления, заботясь о простом народе. Глянь на парламент тоже все денно- нощно пекутся о благоденствии страны. А в министерствах, говоря о бедном люде, слезы льют, от боли и любви к нему корчатся, сохнут- томятся, в муках пребывая. А почему народ не ест досыта? Почему он ходит в рваных курточках?
Подобными мотивами пронизана вся поэтическая подборка. Поэт кричит- вопит от боли, от стыда, от обиды, негодует, разоблачает, неистовствует, изнывает, взыскует, возмущается.
Я лишь веьма прозаически пересказываю содержание иных стихотворений Темирхана. Читатель может подумать, что это декларация, плакат, публицистика, злоба дня. Это не так. Это стихи. Это поэзия. Со всеми ее приметами, достоинствами, ньюансами, то есть метафорами, сравнениями,ритмом, рифмами, инверсиями, эмоциональными фигурами,проникновенными словами, идущему от изболевшей души, от сердца. Жаль, что они не переведены адекватно на русский язык. Из всех пор моих стихов сочится кровь,– утверждает поэт. Так названа и сама подборка.
Герольд Бельгер


Стихи и поэмы «Көк Түріктің Сарындары»

отрывок

ҚУАТ ЖЫРЫ

Еңкiп-еңкiп соққанда

Таудың денесiнен

Тастар бұршақ боп құйылды.

Серпiп-серпiп соққанда

Үзiп жiбердiм

Шынжыр боп шырмалған

Бұғау боп күрмелген түйiндi.

Күрсiнгенiмде –

Күн күркiредi.

Сiлкiнгенiмде –

Жер тiтiрендi.

Хахахулап

Жар салғанымда

Аспандағы бұлттар

Жерге қонды.

Ахахулап

Ән салғанымда

Аспандағы құс бiткен

Көлге қонды.

Еңкейгенге еңкейдiм

Шалқайғанға шалқайдым.

Асқанның орманын

Отындай өртедiм.

Тасқанның көлдерiн

Астаудай төңкердiм.

Қысқанда

Қу ағаштан бу шығардым.

Сыққанда

қара тастан су шығардым.

Атанды асықтай аттым.

Қарсы келгендi

Қазықтай қақтым

Алшайып жүрдiм.

Талтайып тұрдым.

ТАБЫТТЫ ҚАЙЫҚ,

КЕБIНДI ЖЕЛКЕН ЕТТIМ

Алып едiм,

Таудай биiк,

Даладай кең едiм.

Жұлдызы құйылып жатқан

Көк аспанмен тең едiм.

Жауларым

Айтқанына жүргiзiп,

Айдауына көндiрмек болды

Менi өлтiрмек болды.

Ернеуi таудай биiк,

Даладай үлкен

Табыт жасады.

Басымды жерге тигiздi

Үстiме кебiн кигiздi.

Бiрақ мен көнбедiм.

Өлтiрем десе де

Өлмедiм.

Табытты қайық еттiм.

Кебiнiн жыртып

Желкен еттiм.

Тәлкек еттiм.

Әлi күнге мен

Табыт-қайықпен

Жүзiп келемiн.

Кебiнiмдi желкен етiп

Албастыдай өкiрген,

Жындай көпiрген

Арасат толқындарын

Бұзып келемiн.

Е, Тәңiрi,

Жолымды оңғара көр!

ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ӨЛЕҢ

Майлы тоқ iшектей

Толып ағатын өзендерiм

Арық қойдың

Аш iшегiндей шұбатылып

Тартылып қалды.

Күмiс құйғандай

Жарқырап жататын көлдерiм

Қайнап-қайнап

Суалған қазандай

Сарқылып қалды.

Кiлем жабылған керуендей

Созылып жататын жоталарым –

Үйелеп қалған түйелердей –

Жұлым-жұлым болды.

Кеуiп қалған

Өзек пен сайларым

Тiлiнген шүберектей

Жырым-жырым болды.

Далам қурап жатыр!

Орманымды

Ара мен балталар

жiлiктей сындырып,

Шұжықтай

Турап жатыр.

Кешегi

Егiстiк алқабым

Малайдың ерiнiндей,

Құлдың табанындай

Тiлiнген.

Кешегi жайлауым

Iбiлiс аунағандай

Бүлiнген.

Құлпырып жататын

Шалғын-сырмақтарым

Лас аяққа

Басылып қалғандай.

Даламның

Алтын алқасы үзiлiп,

Маржан моншақтары

Шашылып қалғандай.

Иесiз қалған ауылдар

Аралдың

Жағаға шығып қалған

Кемесiндей.

Сор басқан жерлерiм

Алапес адамның

Денесiндей.

Елiмнiң iргесiн

Өрiп кеткен бәлелер

Талап тұр…

Аждаhаның демiндей

Оттай жел шығып

Жерiмдi жалап тұр.

БҰҒАН ЕНДI НЕ ДЕРСIҢ?

Қонақ көрсем

Түңлiктей

Желпiлдеп тұратын халық ем.

Туыс көрсем

Желдi күнгi ағаштай

Елпiлдеп тұратын халық ем.

Досым өлсе

Ақ таяқ ұстап,

Ақ шүберек буынып

Еңкiлдеп тұратын халық ем.

Менiң елiме,

Менiң жерiме

Көн етiктерi қорпылдап,

Көне етектерi салпылдап

Бiреулер келдi.

Желпiлдеген түңлiгiмдi

Кесiп-кесiп

Ұлтарақ еттi.

Елпiлдеген көңiлiмдi

Көсiп-көсiп

Күлпара еттi.

Қолыма ұстаған

Қазалы таяғыммен

Өзiмдi сабады

(Тәңiрi оны

Түбiнде табады).

Қасыма

Мола қазып қойды.

Белiме буынған

Азалы ақ шүберекпен

Өзiмдi асып қойды.

Бұған ендi не дерсiң?!

АШАРШЫЛЫҚ ЖЫЛДАР СУРЕТТЕРI

Ашаршылық

Алдымен талғап жұтты.

Соңынан

түк қалдырмай

Жалмап жұтты.

Жұтты,

Жұтты,

Жұтты!

Құртты!

Ақылдасатын

Дана қалдырмады.

Құшақтасатын

Бала қалдырмады.

Алатау мен Арқаның,

Алтай мен

Атыраудың арасы

Қынадай қырылды,

Шалғындай жапырылып,

Шөптей жұлынды.

Жад пен ойымда

Қайғы мен қасiрет

Желдай ағылысты.

Ертiс пен Жайық,

Есiл мен Ойылда

Iсiнген өлiктер

Сеңдей соғылысты.

Құзғындар

Қара бұлттай қаптады.

Атқан күн батпады,

батқан күн атпады.

Бiздiң жерiмiздегiдей

Еш жерде

Құзғындар

Көп болған емес.

Бiздiң жерiмiздегiдей

Еш жерде

Құзғындар

Тоқ болған емес.

Шашылып жатты

Шоқыған, жегенi…

Содан ба елiмде

Құзғындар көп әлi.

ҚИЫН ШАҚ

Дүниенi

Түстеп-танып

Ұға алмай жатырмыз

Кеңес Одағының

Ми батпағына

Кеңiрдектен батқан екенбiз –

Ұмтылып

Шыға алмай жатырмыз.

Бiреулер одан сайын

Төбемнен басып,

Иығыма мiнiп тұр.

Үмiтiмдi

Жiптей қырқып,

Тiлегiмдi

Таспадай тiлiп тұр.

Басымды –

Күлi бұрқырап жатқан –

Ошағыма

Қайтадан тыққысы келедi.

Бiреуi шығысқа,

Бiреуi батысқа,

Бiреуi терiскей,

Бiреуi түстiкке

Тартқысы келедi.

Мама бие дей ме екен?!

Бұттарын

Қазақстаныма

Артқысы келедi.

Лағынет атқырлар-ай!

Әбiлет қаққырлар-ай!

Iсiмдi

Тындыра алмай жатырмын.

Тiлiмдi,

Сындыра алмай жатырмын.

Бiрде сөгiлiп,

Бiрде өрiлiп тұрмын.

Осы бiр кезеңнен

Өтiп кетемiн деп

Атымды қамшылап

Тебiнiп тұрмын.

Бiреулер –

Өлексеге тойған иттей

Жүндерi жылтырап –

Семiрiп жатыр.

Бiреулер –

Жоқшылықтан! –

Өз сүйегiн өзi

Кемiрiп жатыр.

Бiрде –

Салмағы жоқ! –

Ұранның iшiнде жүргендеймiн.

Таласып кетпесем игi едi.

Бiрде –

Бағдары жоқ! –

Тұманның iшiнде жүргендеймiн.

Адасып кетпесем игi едi.

Осы бiр кезеңнiң

Көктайғақ белеңi-ай!

Осы бiр кезеңнiң

Ақ түтек әлегi-ай!

ҚОРҚАМЫН!

Елiмнiң iргесiнде

Өрт болып жатыр…

Жанымның iшiне

Дерт толып жатыр.

Заманның қабағынан

Қар жауып тұр.

Қар емес.

Қан жауып тұр.

Қатерлi сөздер

Ауғанды бомбылағандай –

Жүрегiмдi! –

Бомбылап жатыр.

Арман, тiлегiм

Қасат қарды бұза алмай

Омбылап жатыр.

Суларыма

У қосып жатқандай.

Елiмдi –

Бүлiкке салам деп! –

Жын басып жатқандай.

Әлденелер

Жалмаңдап кезiп жүр.

Әлденелер

Жалбаңдап безiп жүр.

Шамым мен шырағым

Өшiп бара жатқандай.

Ормандарым

Жерiмдi тастап

Көшiп бара жатқандай.

Өзекке түскен от

Жолымды қуырып тұр.

Көз жасым

Жүзiмдi кесiп,

Омырауымды орып

Құйылып тұр.

Бауларым

Қурап қалардай,

Тауларым

Құлап қалардай –

Қорқамын!

1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (11 оценок, среднее: 1,82 из 5)
Загрузка...